Jaskra to grupa chorób oczu prowadzących do postępującego uszkodzenia nerwu wzrokowego (neuropatii jaskrowej), co może skutkować nieodwracalną utratą wzroku. Jest to schorzenie stosunkowo częste – szacuje się, że dotyka nawet 1 na 50 osób po 40. roku życia, jednak wiele z nich nie jest tego świadomych.

Jaskra jest chorobą nieuleczalną, dlatego kluczowe znaczenie ma jej wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie, którego celem jest maksymalne spowolnienie postępu choroby i zachowanie widzenia przez całe życie Pacjenta.

Jaskra rozwija się najczęściej bezobjawowo, dlatego nazywana jest „podstępnym złodziejem wzroku”. We wczesnych stadiach choroby Pacjent nie odczuwa pogorszenia widzenia, mimo że uszkodzenia nerwu wzrokowego już postępują. Z czasem pojawiają się zauważalne objawy – przede wszystkim stopniowe zawężenie pola widzenia.

W niektórych przypadkach jaskra może dać o sobie znać nagle, w postaci ostrego ataku – objawiającego się gwałtownym wzrostem ciśnienia wewnątrzgałkowego. Taka sytuacja wymaga natychmiastowej interwencji okulistycznej.

Do objawów ostrej jaskry mogą należeć:

• silny ból oka oraz okolicy oczodołu,
• nagłe pogorszenie widzenia,
• widzenie zamglone lub z aureolą wokół świateł,
• zawroty głowy,
• nudności i wymioty,
• bóle głowy,
• stopniowe ograniczenie pola widzenia – najpierw obwodowo, następnie centralnie.

Ze względu na nieodwracalny charakter uszkodzeń spowodowanych przez jaskrę, kluczowe znaczenie mają regularne badania profilaktyczne, zwłaszcza po 40. roku życia. Wczesne wykrycie choroby pozwala na zahamowanie jej postępu i zachowanie wzroku.

• Rozpoznanie jaskry opiera się na kompleksowym badaniu okulistycznym, uzupełnionym o specjalistyczne testy diagnostyczne. W celu potwierdzenia choroby oraz oceny jej zaawansowania, wykonuje się m.in.:
• pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego z jednoczesną oceną grubości rogówki (pachymetrią),
• gonioskopię, czyli ocenę kąta przesączania cieczy wodnistej,
• badanie pola widzenia,
• obrazowanie struktur nerwu wzrokowego i siatkówki – najczęściej przy użyciu optycznej tomografii koherencyjnej (OCT), która umożliwia precyzyjną analizę m.in. grubości warstwy włókien nerwowych (RNFL) oraz kompleksu komórek zwojowych siatkówki (GCC).

Intensywność leczenia i częstotliwość kontroli ustalana jest indywidualnie, w zależności od tempa progresji i stopnia zaawansowania choroby. Ponieważ jaskra zazwyczaj rozwija się powoli, kluczowe znaczenie ma regularne monitorowanie, najlepiej przy użyciu tych samych urządzeń i metod, co podczas badań początkowych. Pozwala to na wiarygodną ocenę zmian zachodzących w czasie.

Rekomendowana częstotliwość badań kontrolnych w ustabilizowanej jaskrze:

• Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego – co 3 miesiące,
• Pełne badanie okulistyczne – co 6 miesięcy,
• OCT siatkówki i nerwu wzrokowego – co 6 miesięcy,
• Badanie pola widzenia – co 12 miesięcy.

Regularna kontrola umożliwia wczesne wykrycie pogorszenia i odpowiednie dostosowanie leczenia, co ma kluczowe znaczenie dla zachowania widzenia na długie lata.

Leczenie jaskry koncentruje się na obniżeniu ciśnienia wewnątrzgałkowego (IOP) – głównego czynnika odpowiedzialnego za uszkodzenie nerwu wzrokowego i postęp choroby. Utrzymywanie ciśnienia na bezpiecznym poziomie pozwala znacząco spowolnić rozwój jaskry i zwiększa szansę na zachowanie widzenia przez całe życie.

W zależności od zaawansowania choroby oraz odpowiedzi na leczenie, stosuje się trzy główne grupy metod terapeutycznych:

1. Leczenie farmakologiczne

Najczęściej w postaci kropli do oczu stosowanych regularnie – zazwyczaj 1–2 razy dziennie i przez całe życie. Leki te zmniejszają produkcję cieczy wodnistej lub ułatwiają jej odpływ z oka, obniżając ciśnienie wewnątrzgałkowe.

2. Zabiegi laserowe

Małoinwazyjne, ambulatoryjne procedury wykonywane zazwyczaj w warunkach gabinetu okulistycznego. W niektórych przypadkach mogą wymagać powtórzenia.
Do najczęściej stosowanych technik należą m.in.:

• selektywna trabekuloplastyka laserowa (SLT),
• irydotomia laserowa.

3. Operacje przeciwjaskrowe

Stosowane w przypadkach, gdy leczenie farmakologiczne i laserowe okazuje się niewystarczające.

• Klasyczne operacje chirurgiczne – cechują się wysoką skutecznością, ale wiążą się z większym ryzykiem powikłań (np. trabekulektomia).
• Operacje mikroinwazyjne (MIGS) – nowoczesne i bezpieczniejsze metody, wykorzystujące mikroskopijne implanty lub minimalne nacięcia. Często wykonywane już na wczesnym etapie choroby i dobrze tolerowane przez Pacjentów.